Cảm nhận bài thơ " Đình làng Than"

Nguồn từ HGTH.VN: http://hgth.vn/diendan/showthread.php?97463

(HGTH.VN)
Đình làng than
(Đồng thủ từ)
Có về nơi “ Bút ngọc- nghiên than”
Có mái đình làng vẫn đẹp sang
Có sắc dân thờ vua Lí Bí
Có danh nước trọng nhị thành hoàng
Có cây đa cổ bên sân quán
Có giếng nước trong cạnh gốc bàng
Có vế đối thơ lưu dấu tích
Có hàng bia đá tiếng lừng vang

Chú thích :* Thuộc làng Ngọc Than, xã Ngọc Mỹ, huyện Quốc Oai, Thành phố Hà Nội.
** Đình làng Ngọc Than thờ hai vị là vua Lý Bí và danh tướng Phạm Tu, đã được Bộ văn hóa nước ta xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1982.


Lời bình:
Làm thơ đường luật đã khó, làm theo thể bát cú đồng thủ từ càng khó hơn. Cái khó là làm sao đúng niêm luật, thanh điệu và ý tứ, tránh gượng ép gò bó.Đây là kiểu làm thơ đường theo phép chơi chữ khá hay, thú vị xưa nay ít người sáng tác. Tình cờ đọc cuốn thơ đường Phủ Quốc, bắt gặp khá nhiều tác giả làm thơ theo kiểu này. Đáng chú ý hơn cả chùm thơ đường của nhà thơ Nguyễn Duy Cách ( Ngọc Mĩ- Quốc Oai) với một loạt thơ sáng tác theo lối chơi chữ này. Tôi ấn tượng nhất là bài “ Đình Làng Than”.

Bài thơ khá trơn tru, chặt chẽ về cấu tứ nhưng quan trọng là đã giới thiệu được khá chi tiết, đầy đủ, ngắn gọn về di tích lịch sử văn hóa nối tiếng “ Đình Làng Than”. Đề tài- chủ đề của bài thơ thật sự có giá trị về văn hóa truyền thống- lưu giữ - ngợi ca truyền thồng anh hùng và nền văn hiến lâu đời của người Việt trên mảnh đất xứ Đoài linh thiêng – nhiều danh nhân hào kiệt và danh thắng nổi tiếng.
Bài thơ nổi bật với điệp từ “ có “ đứng đầu 8 câu thơ – gọi là phép chơi chữ “ Đồng thủ từ”. Có thể coi đây là từ “ khóa” số 1 của bài thơ được tác giả lựa chọn để thiết kế thành công bài thất ngôn bát cú này. Phối hợp nhuần nhuyễn với từ “ có” là nghệ thuật liệt kê rất phù hợp và khéo léo. Các đối tượng được liệt kê cũng được xếp đặt trình tự rất khớp với các phần đề- thực- luận- kết nghiêm ngặt của thơ đường.
Về mặt khái quát, nhà thơ Nguyễn Duy Cách có lẽ là khá công phu khi chọn từ , chọn hình ảnh để liệt kê sao cho toát lên được rõ nhất đề tài- chủ đề của bài thơ là một di tích lịch sử- văn hóa lâu đời. Vốn là người con của quê hương rất yêu và tự hào về mảnh đất quê nhà nên không quá khó khăn để nhà thơ bố trí , xếp đặt thành một bài thơ đẹp cả ý và lời.
Hai câu đề giới thiệu khái quát với cả niềm trân trọng- tự hào về di tích lịch sử- văn hóa Đình Làng Than:

Có về nơi “ Bút ngọc- nghiên than”
Có mái đình làng vẫn đẹp sang

Rất tự nhiên- quý phái và hào hoa khi câu thơ cất lên như một lời mời trân trọng khách thập phương. Về nơi “ Bút Ngọc- Nghiên Than” là lối gọi thật đẹp- đầy ẩn ý , nhằm nói đến làng Ngọc Mĩ- hòn ngọc xinh đẹp của Quốc Oai- xứ Đoài thơ mộng , nơi có làng Ngọc Than vốn sinh ra từ xa xưa rất nhiều tài tử văn chương. Bút- nghiên vốn là hình ảnh tượng trưng cho nền văn hiến lâu đời. Đây là làng quê vốn có truyền thống hiếu học, nhiều người học giỏi- học cao và thành đạt. Đình làng Ngọc Than – nơi thờ thành hoàng làng cũng là nơi lưu giữ biết bao dấu tích , tôn thờ đời đời người có công và tôn thờ đời đời những tấm gương đỗ đạt. Mái đình làng cổ kính là hình ảnh vô cùng thiêng liêng và thân thuộc với làng quê người Việt cũng là hình ảnh vừa đẹp vừa gợi nên sự cao quý, sang trọng của một miền quê hiếu học. Mái đình làng Ngọc Than mãi là điểm tựa tâm linh , là hồn dân tộc, hồn làng mãi được gìn giữ, tỏa bóng linh thiêng ngàn đời chở che của sự yên bình, thịnh vượng của làng Ngọc Than.
Hai câu phần thực nêu rõ giá trị lịch sử lâu đời của Đình Làng Than:
* * Có sắc dân thờ vua Lí Bí
Có danh nước trọng nhị thành hoàng

Quả là một đình làng đặc biệt vì thờ Nhị Thành Hoàng. Đó là vua Lí Bí và anh hùng Phạm Tu ( còn có hiệu là Lí Phục Man). Đó là hai vị anh hùng dân tộc thế kỉ thứ VI có công đánh tan giặc Lương, dựng nên nhà nước Van Xuân độc lập ( năm 542). Rất nhiều làng quê thờ vua Lí Bí và có tới 73 địa danh thờ anh hùng Phạm Tu. Đó đều là những nơi lưu giữ dấu tích đóng quân, đánh trận – ngoài quê hương của hai vị anh hùng. Riêng Đình Làng Than thờ Nhị Thành Hoàng như vậy là quá tuyệt vời và càng thiêng liêng. Hiếm có đình làng nào thờ Nhị Thành Hoàng như vậy. Phải chăng đó cũng là một bí ẩn lí giải tại sao Làng Ngọc Than có rất nhiều người tài đúng như câu hát” Sông Tích sông Đáy chảy quanh-Đất thiêng sinh những anh tài- núi sông rạng rỡ muôn đời...”
Đình Làng Ngọc Than càng ý nghĩa và đẹp hơn bới một không gian tuyệt đẹp và cổ kính của cảnh tự nhiên nơi đây:
Có cây đa cổ bên sân quán

Có giếng nước trong cạnh gốc bàng

Cây đa, giếng nước, gốc bàng là những hình ảnh đẹp, bình dị, cố kính rất đỗi thân thuộc và trở thành biểu tượng ngàn đời của hồn quê Việt Nam được liệt kê lần lượt như những nét phác họa đẹp vừa rất riêng của làng Ngọc Than vừa rất chung ở làng quê Bắc Bộ. Hiện nay, cuộc sống hiện đại đã làm mất đi vẻ đẹp cổ kính đó ở nhiều địa phương. Nhưng may thay, làng Ngọc Than vẫn còn giữ được nguyên vẹn và ngày càng cổ kính. Đó là nét đẹp quý giá về bảo tồn bảo tàng hình ảnh , di sản vật thể của làng quê Việt Nam ở Ngọc Than. Tôi đã từng có dịp đến đây và ngỡ ngàng trước cây đa cổ thụ tỏa bóng mát như bóng của cha ông che chở mãi cho cháu con- lặng lẽ- âm thầm mà bất diệt một sức sống trường tồn trong linh hồn người Việt. Ngọc Than có giếng nước trong ngay cạnh đình làng mà xưa nay người dân vẫn sống từ nguồn nước mát lành ấy- như nguồn sống ngàn đời. Ngọc Than nổi tiếng còn có hồ nước rất rộng - sâu và trong sạch. Cả làng Ngọc Than đều sống bằng nguồn nước giếng, nước hồ ấy. Kì la thay cho long mạch nơi này đã tạo nên hồ nước ngọt mát lành nuôi sống cả làng mà dân có đào giếng, khoan giếng tại đất ở gia đình cũng không thành công được. Cả làng lấy nước về dùng từ hồ nước mà thần long mạch đã
Hai câu kết của bài thơ liệt kê tiếp di sản văn hóa đầy tự hào của đình làng Ngọc Than:
Có vế đối thơ lưu dấu tích
Có hàng bia đá tiếng lừng vang


Trên đất nước Việt Nam thân yêu của chúng ta, có biết bao di tích lịch sử văn hóa trên khắp mọi vùng miền đều có dấu tích của những vế đối hay nổi tiếng, có những hàng bia đá lưu danh tên tuổi , lưu lại bút tích lời vàng thước ngọc của danh nhân tài tử ngợi ca những nhân tài tuấn kiệt, anh hùng dân tộc. Đình Làng Ngọc Than cũng là một di tích lịch sử như vậy . Người dân Ngọc Than- Ngọc Mĩ- Quốc oai- Hà Nội mãi mãi có quyền tự hào về quê hương và những dấu tích quý giá này sẽ mãi là những lời nhắc nhở giá trị nhất của tiền bối với hậu thế: Hãy giữ gìn và phát huy truyền thống quý báu của dân tộc!
Có thể nói, bài thơ “ Đình Làng Ngọc Than” của nhà thơ Nguyễn Duy cách là một bài thơ đẹp, đẹp về nghệ thuật và đẹp hơn cả là tâm hồn dân tộc!
Hết